PREPARASAYON SA KALAMIDAD
HANDA BA KAMO?
ANTIS SANG HITABO:
- Kon mabaskog kag malawig ang linog, magkadto gilayon sa mataas nga bahin sang lugar ukon duta.
- Ang mabaskog nga lunog magadugay sing 30 segundos o masobra pa.
- Haganhagan ukon mahina nga linog nga naga-uyog sing malawig.
- Madasig nga pagsaka kag pagnabaw sang tubig-dagat.
- Nagahagong haling sa tubig-dagat.
- Amligi ang hinuptanan nga mga sapat.
SAMTANG NAGAKATABO:
- Sundon ang pagsulundan sang “tsunami advisory” kon may balita. Magpamati sa radio kag TV kag maghanda sa pag “evacuate”.
- Kon ang linog mabaskog kag malawig, magpalagyo gilayon sa “evacuation centers.”
- Magkadto sa mataas nga lugar nga mga 30 metros ang kataason ukon 3 ka kilometro palayo.
- Kon makita mo ang balod, malapit ka kag delikado nga basi maabtan. Ang tsunami madasig makalab-ot sa mga suba kag mga tuburan.
Kon ara ka sa barko, magpahimunong lang:
- Hiway sa katalagman ang mga barko sa tubig nga may kadalumon nga 20 metros. Pinakahilway ang barko nga yara sa tunga sang datag nga may kadalumon nga masobra sa 100 ka metro.
- Halongan ang lubid kag ang ankorahe agod mapahaganhagan ang katalagman sa barko samtang nagapahigad sa baybayon. Indi anay magbalik sa duta kon wala pa ang pasayod nga “all clear.” Magpamati sa marinero kag sa mga report antes magbalik sa puluy-an.
PAGKATAPOS SANG HITABO:
Pagkatapos gilayon sang linog:
- Paabuton nga may mga “aftershocks” nga mahimo tunaan sang palaabuton pag gid nga “tsunami.”
- Hibaluon kon hilway na nga magpauli ukon magbalik sa puluy-an.
Pagkatapos sang opisyal nga pahibalo sang “all clear”:
- Sundon ang plan sang pagkit-anay sang inyo pamilya.
- Magpalayo sa mga “building” mga nalibutan sang tubig kay mahimo pa ina malugdang, marumpang, ukon maguba.
Pagbalik sa balay:
- Likawan ukon ipa-iway ang kontaminado nga tubig.
- Usisaon ang ginhalinan sang tubig sa balay kay basi nahamoan sang higko.
- Patyon ang main switch kon may basa ukon nahalitan nga mga linya sa kuryente.
source: Philippine Red Cross
Bantayan ang mga bata nga nagalangoy sa baybay kag gilayon ipahilayo sila sa katalagman.
Mahimo magtaas ang mga balod sing pila ka metros. Indi na maghulat sa pahibalo. Dapat magpangita sing mataas kag hilway nga lugar.
Ang maabyanong pahanumdom halin sa CBARAD II Project:
- CITY OF ILOILO
- ILOILO CDRRMO
- JERRY P. TREÑAS Mayor, Iloilo City
TSUNAMI DISASTER PREPARATION
ARE YOU READY?
BEFORE:
- If an earthquake is ‘long or strong’ go immediately to higher ground.
- Strong earthquake shaking for 30 seconds or more.
- Long moderate or weak earthquake shaking that lasts.
- Rapid rise or fall in coastal waters.
- Coastal water making an unusual noise.
- Protect livestock and pets.
DURING:
- Follow instructions for tsunami advisory or alert In case of International Tsunami warning, listen to radio, TV and local warnings and prepare to evacuate.
- If an earthquake is very long or strong, evacuate immediately.
- Evacuate to higher ground 30m above the sea or 3km inland, If you cannot evacuate to higher ground, evacuate vertically to 3rd floor or above, onto roof, up a tree, or grab a floating object.
- When you can see the wave, you are too close to outrun it. Tsunamis can travel quickly up rivers, streams, and estuaries.
If you are at sea, stay there!:
- Boats are generally safer in water deeper than 20 meters; Ship are safest on high seas in water deeper than 100 meters.
- Use loose mooring and loose anchorage to reduce risk of boats drifting onto land. Do not return to land until ‘all clear’ has been issued. Listen to mariner and port reports before returning to port.
AFTER:
Immediately after:
- Expect aftershocks which could generate another tsunami.
- Know when it’s safe to return home.
After an official ‘ALL CLEAR’ message is issued:
- Follow family reunification plans.
- Return home only if it is safe. Stay out of buildings if there is water around it. They may sink or collapse.
- Avoid tsunami-impacted areas and debris in the water.
Returning home:
- Avoid use of contaminated water.
- Check your water supply, because it may have been contaminated.
- Turn off electricity in case of inundation or damage.
source: Philippine Red Cross
Watch after the kids swimming along the beach and immediately secure them after the tremor.
Waves could reach several meters high. Don’t wait for a tsunami warning before going to a safe place.
A friendly reminder from the CBARAD II Project:
- CITY OF ILOILO
- ILOILO CDRRMO
- JERRY P. TREÑAS Mayor, Iloilo City